Bir Malatya Hatırası: KIRILAN SU TESTİLERİ
 

Bu yazıyı internette ilk defa "tecde.net" yayınlanmıştır. Sayfanın ilk yayınlanma tarihi :19 temmuz 2008

(Yıllar öncesinden, Malatya’da bir yaz tatili öyküsü)



Yaz geldi, ilköğretim okulları tatil oldu. Yaşasın tatil!.. Birçok aile, çocukları için tatil planını yaptılar, yeni bilgisayar oyunları alındı bile. Çeşitli yaz kursları, spor okulları, sahil kentlerinde tatil, deniz, internet cafelerde oyun, üç aylık tatil süresince çocukların başlıca uğraşları olacak. Ne mutlu günümüz çocuklarına!..

Bizim çocukluğumuzda bu gibi tatil olanakları, kurslar hiç yoktu. Bundan 50 yıl öncesi, okullar tatil olunca, şehirdeysen haydi sokağa, köydeysen haydi bağa bahçeye, bir sürü iş seni bekliyor. Mişmişler toplanacak, islim damı yakılacak, bahçe sulanacak, harmana kalkılacak, daha neler neler…

Şehirdeysen haydi sokağa dememe bakmayın siz. Çoğu aileler çocuklarının yaz tatilinde başıboş kalmasını, sokaklarda oynamasını istemezler, boş gezenler “Çakal” olur diye boş bırakmazlardı. En iyisi “Çıraklık” tı. O zamanlar yaz tatili denince çıraklık akla gelirdi. Tanıdık birinin dükkânına çocuğunu çırak vermek. Bu şekilde çocukların boş gezmesi, yaramazlık yapması, mahalle çocuklarıyla kavga etmesi önlenmiş ve kontrol altına alınmış olurdu.

Kunduracı, terzi, gömlekçi ve berber dükkânları en çok itibar edilenlerdi. Kalaycı çıraklığına pek itibar edilmezdi. Zaten aileler çocuklarını okumaya yönlendirmek için  “ Bak, okumazsan kalaycı çırağı olursun!” derlerdi.

Çocukların eli, yüzü, elbisesi “yağ-pas” içerisinde kalacak, bir de onların temizliğiyle mi uğraşılacak diye, tamirci çıraklığı da aileler tarafından pek istenmezdi. Ancak ilkokuldan sonra okumayan çocuklar bir meslek edinsin diye, karın tokluğuna gönderilirdi tamirciliğe.

En temizi ve iyisi, gömlekçi çıraklığıydı. Rahmetli babam, o yaz tatilinde beni halamın oğlu Bayram Ustanın gömlekçi dükkânına çırak vermişti. Kız Enstitüsü’nün (Kız Meslek Lisesi) hemen karşısındaki “Özer Kardeşler” gömlekcisi, Malatya’nın en tanınmış gömlekçilerindendi. Benden başka iki çocuk daha vardı, o yaz aynı dükkanda çıraklık yapan. Büyükçe bir dükkândı burası. Ön tarafta kocaman bir “Biçki masası” vardı.
 

Haftalık alırdık yaz boyunca. Çırağın haftalığı ne olacak? Bir sinema parası. Çok sevinirdik haftalığımız olan 25 kuruş avcumuza konulduğunda. Pazar günü hemen sinemaya koşardık.

O zamanlar televizyon hiç bilinmiyordu. Radyo da yaygın değildi.Ancak hali vakti iyi olan ailelerde, kocaman pilleri olan radyolar vardı. Halkın tek eğlencesi, siyah-beyaz filmlerin gösterildiği sinemalardı. İki yazlık ve beş kışlık sinema vardı Malatya’da. Hepsi de dolup dolup taşardı. Çarşamba günleri gündüz bayanlar matinesi de olurdu. Renkli Sinema, Şark Sineması, Yeni Melek Sineması, Şehir Sineması, İstanbul Sineması, o zamanın başlıca sinemalarıydı.

Yoldakilerin gözleri faytonun arkasındaki afişte olurdu. Acaba artistleri kimler, baş rolde kimler oynuyor, merakla bakarlardı. Sesi duyan bazı esnaflar dükkânın kapısına çıkar onlar da sinema afişine merakla bakarlardı. Bazen de, fayton yerine hamalların sırtına asılırdı bu film afişleri. Elde teneke megafon, cadde sokak dolaşıp dururlardı.

Çırak olarak görevimiz; sık sık dükkanı süpürmek, yerdeki kırpıntıları (Kumaş parçacıklarını) toplayıp çuvala doldurmak, arada bir dükkânın önünü sulayarak serinlik sağlamak, su bitince de “Akpınar Çeşmesi’nden” soğuk su getirmekti.
Diğer boş zamanlarda, tahtadan yapılmış kocaman ütü masasının altında otururduk. Masa ayaklarının etrafı bez perde ile çevrili olduğundan bizi atölye bölümünde pek gören olmazdı. Ayrıca ayak altında dolaşıp kalabalık etmemiz de bu şekilde önlenmiş olurdu.

Otur otur sıkılırdık üç çocuk bu kapalı yerde. Ütü yapan kalfanın ayaklarına bakıp dururduk. Uykumuz gelirdi. Başımızın altına kırpıntı torbalarını koyduk mu yastık niyetine, hatta yastıktan da yumuşak, haydi uykuya… Dikiş makinalarının sesi ninni gibi gelirdi bize. Bazen kalfalar takılıverirdi bize şakadan; “Yata yata kavun-karpuz gibi oldunuz” derler, sık sık suya gönderirlerdi.

 
Biz üç çırak, bir testiyi sıra ile taşıyarak, Kalfalara, Bayram Usta’ya soğuk su getirmek için dükkana camiilerden daha yakın olan “Akpınar Çeşmesi’ne” giderdik.

Gömlekçi dükkanının karşısındaki Kız Enstitüsü’nün hemen yanındaki Antepli Sokağından geçerek giderdik çeşmeye. Bizim evimiz de bu sokağın içindeydi. ( Şimdi, Kiğılı Camii’nin bulunduğu yer) Sokağı geçince bir alt caddeye çıkardık. Akpınar Çeşmesi bu cadde üzerindeydi. Buz gibi sular akardı çeşmenin kalın demir borusundan gürül gürül.

Bayram Usta, biz çırakların elleri boş, suçlu suçlu gelişimizi görünce, hemen kumaş biçmekte kullandığı uzun cetveli alır, biçki masasının önünde bizi beklerdi. Başımız önde, sessizce dükkana girerdik. Hemen bizi duvarın önünde sıraya dizerdi. Testi nerede? Ne oldu? Kim kırdı? diye hiç sormazdı. Elimizi açar uzatırdık kendisine doğru. Minicik avuçlarımızda şakırdatırdı cetveli sırayla. Boncuk boncuk yaşlar süzülürdü yanaklarımızdan. Sonra kızaran avuçlara sıkıştırılan parayla, önce testicinin yolunu tutardık, sonra da Akpınar’ın…

Bayram Usta yine arkamızdan bağırırdı: “Parayı düşürmeyin, testiyi kırmayın sakın, yoksa haftalığınızdan keserim…”

* * *
İşte bizim çocukluğumuzda yaz tatilleri böyle geçerdi. Bir hafta çıraklık yapmanın karşılığında hafta sonu sinemaya gitmek, çok mutlu ederdi bizleri…

SON

Not: Bayram usta, Adana’da halen mesleğini sürdürmektedir. Türkiye’de, TSE belgesi alan ilk gömlekçidir.

Suat Gülşen
www. Suatgulsen.com